Disa folje gjermane kanë një parashtesë që ndahet dhe shkon në fund të fjalisë: ‘aufstehen’ (ngrihem) bëhet ‘Ich stehe um 6 Uhr auf’. Duket e çuditshme në fillim, por është e njëjta ‘kllapë’ që pe te foljet modale. Me këto folje përshkruan ditën tënde nga mëngjesi deri në mbrëmje.
Në këtë mësim mëson
- Të ndash saktë foljet e ndashme në të tashmen
- Të njohësh parashtesat e ndashme dhe të pandashme
- Të përshkruash rutinën tënde ditore
Fjalori: fjalët kryesore të mësimit
| Gjermanisht | Shqip |
|---|---|
| aufwachen | zgjohem |
| aufstehen | ngrihem |
| duschen | bëj dush |
| frühstücken | ha mëngjes |
| anziehen | vesh |
| einkaufen | bëj pazar |
| anrufen | telefonoj |
| abholen | marr (dikë/diçka nga një vend) |
| mitkommen | vij bashkë |
| anfangen | filloj |
| aufhören | mbaroj, ndaloj |
| ankommen | mbërrij |
| abfahren | niset (mjeti) |
| aufräumen | rregulloj, pastroj |
| fernsehen | shikoj televizor |
| zumachen / aufmachen | mbyll / hap |
| ins Bett gehen | shkoj në shtrat |
| verstehen | kuptoj (e pandashme) |
| bekommen | marr, pranoj (e pandashme) |
Si ndahet folja
Pjesa kryesore e foljes zgjedhohet dhe qëndron në vendin e dytë. Parashtesa shkon në fund të fjalisë.
| Paskajorja | Fjalia |
|---|---|
| aufstehen | Ich stehe jeden Tag um 6 Uhr auf. |
| einkaufen | Wir kaufen am Samstag ein. |
| anrufen | Ich rufe dich morgen an. |
| anfangen | Der Kurs fängt um 9 Uhr an. |
| fernsehen | Er sieht am Abend fern. |
| mitkommen | Kommst du mit? |
Me folje modale nuk ndahet
Kur ka folje modale, folja e ndashme shkon e plotë në fund, në paskajore: Ich muss morgen früh aufstehen. Kannst du mich anrufen? Wir wollen heute einkaufen.
Parashtesat e ndashme dhe të pandashme
Parashtesat e ndashme (theksohen): ab-, an-, auf-, aus-, ein-, mit-, nach-, vor-, weg-, zu-, zurück-, fern-.
Parashtesat e pandashme (nuk theksohen dhe nuk ndahen kurrë): be-, emp-, ent-, er-, ge-, miss-, ver-, zer-. Shembuj: Ich verstehe dich. Ich bekomme ein Paket. Er erklärt die Aufgabe.
Dialog: Dita ime
Journalistin: Wie sieht Ihr Tag aus?
Si duket dita juaj?
Shpend: Ich stehe um halb sechs auf, dusche und frühstücke schnell.
Ngrihem në pesë e gjysmë, bëj dush dhe ha mëngjes shpejt.
Journalistin: Wann fängt Ihre Arbeit an?
Kur fillon puna juaj?
Shpend: Um sieben. Ich arbeite auf dem Bau. Um halb vier höre ich auf.
Në shtatë. Punoj në ndërtim. Në tre e gjysmë mbaroj.
Journalistin: Und nach der Arbeit?
Po pas punës?
Shpend: Ich hole meine Tochter vom Kindergarten ab, dann kaufe ich ein. Am Abend rufe ich meine Mutter in Albanien an.
Marr vajzën nga kopshti, pastaj bëj pazar. Në mbrëmje telefonoj nënën në Shqipëri.
Këshilla dhe gabime të shpeshta
- Në fjalor, foljet e ndashme shpesh shënohen me një vijë: auf|stehen, ein|kaufen.
- Kujdes me ‘anfangen’: zanorja ndryshon, ‘du fängst an, er fängt an’. Po ashtu ‘fernsehen’: ‘du siehst fern’.
- Në gjuhën e folur shpesh e dëgjon vetëm parashtesën si përgjigje: ‘Kommst du mit?’ – ‘Ja, ich komme mit!’
Ushtrime me zgjidhje
Mendo përgjigjen, pastaj kliko për të parë zgjidhjen.
- Plotëso me aufstehen: Ich ___ um 7 Uhr ___. (shkruaj të dyja fjalët)
Shiko zgjidhjen
stehe auf. Ich stehe … auf.
- Plotëso me ankommen: Wann ___ der Zug ___? (të dyja fjalët)
Shiko zgjidhjen
kommt an. Wann kommt der Zug an?
- Plotëso: Ich rufe dich morgen ___.
Shiko zgjidhjen
an. anrufen → rufe … an.
- Plotëso me fernsehen: Er ___ fern.
Shiko zgjidhjen
sieht. fernsehen: er sieht fern.
- Plotëso: Ich muss heute ___. (einkaufen)
Shiko zgjidhjen
einkaufen. Me modale: paskajorja e plotë në fund.
- A është ‘verstehen’ folje e ndashme? (po/jo)
Shiko zgjidhjen
jo. ver- është parashtesë e pandashme.
- Plotëso me anfangen: Der Film ___ um 20 Uhr ___. (të dyja fjalët)
Shiko zgjidhjen
fängt an. anfangen: er fängt … an.
Praktiko live në chat
Hyr në Chat Shqip dhe shkruaj !ushtrim a1-16. GjermanBot të bën pyetje nga ky mësim dhe të jep pikë për çdo përgjigje të saktë. Provo edhe !artikull për lojën der/die/das, dhe !fjalor a1-16 për fjalorin.
Pyetje të shpeshta
Çfarë janë foljet e ndashme në gjermanisht?
Janë folje me një parashtesë që në të tashmen ndahet dhe shkon në fund të fjalisë: aufstehen → Ich stehe um 7 Uhr auf.
Cilat parashtesa nuk ndahen?
be-, emp-, ent-, er-, ge-, miss-, ver-, zer-. Për shembull: verstehen, bekommen, erklären.
Si përdoret folja e ndashme me müssen ose können?
Mbetet e plotë në fund: Ich muss früh aufstehen.
