Në gjermanishten e folur, për të treguar çfarë ke bërë dje ose vitin e kaluar, përdoret Perfekti: ‘Ich habe gearbeitet’ (kam punuar / punova). Ndërtohet me dy pjesë: haben ose sein në vendin e dytë dhe pjesoren (Partizip II) në fund. Ky mësim mbyll nivelin A1 dhe të përgatit për A2.
Në këtë mësim mëson
- Të ndërtosh Perfektin me haben dhe sein
- Të formosh pjesoren e foljeve të rregullta dhe të parregullta më të shpeshta
- Të dish kur përdoret sein në vend të haben
Fjalori: fjalët kryesore të mësimit
| Gjermanisht | Shqip |
|---|---|
| gestern | dje |
| vorgestern | pardje |
| letzte Woche | javën e kaluar |
| letztes Jahr | vitin e kaluar |
| am Wochenende | në fundjavë |
| schon | tashmë, ndërkohë |
| noch nicht | ende jo |
| gemacht | bërë (machen) |
| gearbeitet | punuar (arbeiten) |
| gegessen | ngrënë (essen) |
| getrunken | pirë (trinken) |
| geschlafen | fjetur (schlafen) |
| gesehen | parë (sehen) |
| geschrieben | shkruar (schreiben) |
| gegangen | shkuar (gehen) |
| gefahren | udhëtuar (fahren) |
| gekommen | ardhur (kommen) |
| geblieben | qëndruar (bleiben) |
| gewesen | qenë (sein) |
Struktura
haben ose sein zgjedhohet dhe qëndron në vendin e dytë. Pjesorja (Partizip II) shkon në fund të fjalisë.
| Pozicioni 1 | haben / sein | Mesi | Fundi (Partizip II) |
|---|---|---|---|
| Ich | habe | gestern viel | gearbeitet. |
| Wir | haben | Pizza | gegessen. |
| Sie | ist | nach Tirana | geflogen. |
| Am Wochenende | sind | wir zu Hause | geblieben. |
| Hast | du | den Film | gesehen? |
Si formohet Partizip II
| Lloji | Rregulli | Shembuj |
|---|---|---|
| të rregullta | ge- + rrënja + -t | machen → gemacht, kaufen → gekauft, spielen → gespielt, arbeiten → gearbeitet |
| të parregullta | ge- + rrënja (shpesh me zanore tjetër) + -en | essen → gegessen, trinken → getrunken, sehen → gesehen, schreiben → geschrieben, nehmen → genommen, sprechen → gesprochen |
| të ndashme | parashtesa + ge + folja | einkaufen → eingekauft, anrufen → angerufen, aufstehen → aufgestanden |
| pa ge- | foljet me -ieren dhe me parashtesë të pandashme | studieren → studiert, telefonieren → telefoniert, besuchen → besucht, verstehen → verstanden, bekommen → bekommen |
haben apo sein?
Shumica e foljeve marrin ‘haben’. ‘sein’ marrin: 1) foljet e lëvizjes nga një vend në tjetrin (gehen, fahren, kommen, fliegen, laufen); 2) foljet e ndryshimit të gjendjes (aufstehen, einschlafen, werden → geworden, sterben → gestorben); 3) sein → gewesen, bleiben → geblieben, passieren → passiert.
Ich bin nach Berlin gefahren. Er ist um 6 Uhr aufgestanden. Was ist passiert? Wir sind in Deutschland geblieben.
Dialog: E hëna në punë
Paul: Na, wie war dein Wochenende?
Hë, si të kaloi fundjava?
Ermira: Super! Am Samstag habe ich meine Cousine in Düsseldorf besucht.
Shumë mirë! Të shtunën vizitova kushërirën në Dyseldorf.
Paul: Bist du mit dem Zug gefahren?
Me tren shkove?
Ermira: Ja. Wir haben zusammen gekocht und am Abend sind wir am Rhein spazieren gegangen. Und du?
Po. Gatuam bashkë dhe në mbrëmje shëtitëm buzë Rinit. Po ti?
Paul: Ich habe nicht viel gemacht. Ich habe lange geschlafen und Fußball gesehen.
Nuk bëra shumë. Fjeta gjatë dhe pashë futboll.
Ermira: Das klingt auch gut!
Edhe kjo tingëllon mirë!
Këshilla dhe gabime të shpeshta
- Për ‘sein’ dhe ‘haben’ gjermanët në të shkuarën përdorin zakonisht Präteritum: Ich war krank (isha sëmurë), Ich hatte keine Zeit (s’kisha kohë). Këtë e mëson në A2, por ia vlen t’i mbash mend që tani.
- Pjesoret e parregullta mësohen si fjalor: gehen – ging – gegangen. Fillo me 20 foljet më të shpeshta.
- Perfekti në gjermanisht përkthehet shpesh me të kryerën e thjeshtë në shqip: Ich habe gegessen = hëngra / kam ngrënë.
Ushtrime me zgjidhje
Mendo përgjigjen, pastaj kliko për të parë zgjidhjen.
- Plotëso: Ich ___ Pizza gegessen.
Shiko zgjidhjen
habe. essen → haben: Ich habe gegessen.
- Plotëso: Wir ___ nach Berlin gefahren.
Shiko zgjidhjen
sind. fahren (lëvizje) → sein.
- Cila është Partizip II e ‘machen’?
Shiko zgjidhjen
gemacht. ge-mach-t.
- Cila është Partizip II e ‘trinken’?
Shiko zgjidhjen
getrunken. Folje e parregullt: getrunken.
- Cila është Partizip II e ‘einkaufen’?
Shiko zgjidhjen
eingekauft. ein-ge-kauft.
- Cila është Partizip II e ‘studieren’?
Shiko zgjidhjen
studiert. -ieren → pa ge-: studiert.
- Plotëso: Er ist um 6 Uhr ___. (aufstehen)
Shiko zgjidhjen
aufgestanden. auf-ge-standen, me sein.
Praktiko live në chat
Hyr në Chat Shqip dhe shkruaj !ushtrim a1-20. GjermanBot të bën pyetje nga ky mësim dhe të jep pikë për çdo përgjigje të saktë. Provo edhe !artikull për lojën der/die/das, dhe !fjalor a1-20 për fjalorin.
Pyetje të shpeshta
Si formohet koha e shkuar në gjermanisht?
Në të folur përdoret Perfekti: haben ose sein në vendin e dytë + Partizip II në fund. Për shembull: Ich habe gearbeitet. Ich bin gefahren.
Kur përdoret sein në Perfekt?
Me foljet e lëvizjes (gehen, fahren, kommen), të ndryshimit të gjendjes (aufstehen, werden) dhe me sein, bleiben, passieren.
Si formohet Partizip II?
Te foljet e rregullta: ge- + rrënja + -t (gemacht). Te të parregulltat: ge- + … + -en (gegessen). Foljet me -ieren nuk marrin ge- (studiert).
