Në gjermanishten e folur, e shkuara thuhet me Perfekt. Por disa folje shumë të përdorura thuhen pothuajse gjithmonë me Präteritum: sein (war), haben (hatte) dhe foljet modale (konnte, musste, wollte). ‘Ich bin krank gewesen’ është e saktë, por gjermanët thonë ‘Ich war krank’.
Në këtë mësim mëson
- Të zgjedhosh war dhe hatte
- Të zgjedhosh foljet modale në Präteritum
- Të dish kur të përdorësh Perfekt dhe kur Präteritum
Fjalori: fjalët kryesore të mësimit
| Gjermanisht | Shumësi | Shqip |
|---|---|---|
| war | – | isha, ishte (sein) |
| hatte | – | kisha, kishte (haben) |
| konnte | – | mundja, mundi (können) |
| musste | – | më duhej (müssen) |
| wollte | – | doja, deshi (wollen) |
| durfte | – | më lejohej (dürfen) |
| sollte | – | duhej (sollen) |
| es gab | – | kishte (es gibt) |
| früher | – | më parë, dikur |
| damals | – | atëherë |
| als Kind | – | si fëmijë |
| die Kindheit | – | fëmijëria |
| das Dorf | die Dörfer | fshat |
| die Stadt | die Städte | qytet |
| der Unfall | die Unfälle | aksident |
| die Verspätung | die Verspätungen | vonesë |
sein dhe haben në Präteritum
| Veta | sein | haben |
|---|---|---|
| ich | war | hatte |
| du | warst | hattest |
| er / sie / es | war | hatte |
| wir | waren | hatten |
| ihr | wart | hattet |
| sie / Sie | waren | hatten |
- Gestern war ich müde.
Dje isha i lodhur. - Wir hatten keine Zeit.
Nuk kishim kohë. - Wo warst du?
Ku ishe? - Früher gab es hier einen Supermarkt.
Më parë këtu kishte një supermarket.
Foljet modale në Präteritum
Modalet humbin umlautin dhe marrin -te: können → konnte, müssen → musste, dürfen → durfte, wollen → wollte, sollen → sollte. ‘möchten’ nuk ka Präteritum; përdoret ‘wollte’.
| Veta | können | müssen | wollen |
|---|---|---|---|
| ich | konnte | musste | wollte |
| du | konntest | musstest | wolltest |
| er / sie / es | konnte | musste | wollte |
| wir | konnten | mussten | wollten |
| ihr | konntet | musstet | wolltet |
| sie / Sie | konnten | mussten | wollten |
- Ich konnte gestern nicht kommen, ich musste arbeiten.
Dje nuk munda të vija, më duhej të punoja. - Als Kind wollte ich Pilot werden.
Si fëmijë doja të bëhesha pilot.
Perfekt apo Präteritum?
Në të folur: Perfekt për shumicën e foljeve, Präteritum për sein, haben, modalet dhe ‘es gab’.
Në të shkruar (gazeta, libra, tregime): Präteritum për të gjitha foljet, p.sh. Er kam nach Hause und aß (erdhi në shtëpi dhe hëngri).
Te ‘ich’ dhe ‘er/sie/es’ forma e Präteritum është e njëjtë: ich war, er war; ich hatte, sie hatte.
Dialog: Vonesa
Chefin: Herr Gashi, warum waren Sie heute Morgen nicht pünktlich?
Zoti Gashi, pse nuk ishit në kohë sot në mëngjes?
Herr Gashi: Es tut mir leid. Die S-Bahn hatte eine Stunde Verspätung.
Më vjen keq. Treni kishte një orë vonesë.
Chefin: Konnten Sie nicht anrufen?
Nuk mund të telefononit?
Herr Gashi: Ich wollte anrufen, aber mein Handy hatte keinen Akku mehr.
Doja të telefonoja, por celulari im nuk kishte më bateri.
Chefin: Na gut. Das kann passieren.
Mirë pra. Ndodh.
Këshilla dhe gabime të shpeshta
- Gabim tipik: ‘Ich habe krank gewesen’. E sakta: ‘Ich war krank’ ose ‘Ich bin krank gewesen’. Në të folur, ‘Ich war krank’ tingëllon më natyrshëm.
- ‘Es tut mir leid’ (më vjen keq) është fraza më e rëndësishme kur vonohesh ose gabon.
- Në Gjermaninë e jugut dhe në Austri Perfekti përdoret edhe më shumë. Në veri, Präteritum dëgjohet më shpesh edhe në të folur.
Ushtrime me zgjidhje
Mendo përgjigjen, pastaj kliko për të parë zgjidhjen.
- Plotëso: Gestern ___ ich müde. (sein)
Shiko zgjidhjen
war. ich war.
- Plotëso: Wir ___ keine Zeit. (haben)
Shiko zgjidhjen
hatten. wir hatten.
- Plotëso: Ich ___ nicht kommen. (können, Präteritum)
Shiko zgjidhjen
konnte. können → konnte.
- Plotëso: Du ___ arbeiten. (müssen, Präteritum)
Shiko zgjidhjen
musstest. du musstest.
- Plotëso: Wo ___ du gestern? (sein)
Shiko zgjidhjen
warst. du warst.
- Si thuhet ‘kishte’ (es gibt në Präteritum)?
Shiko zgjidhjen
es gab. es gibt → es gab.
- Plotëso: Als Kind ___ ich Arzt werden. (wollen)
Shiko zgjidhjen
wollte. ich wollte.
Praktiko live në chat
Hyr në Chat Shqip dhe shkruaj !ushtrim a2-2. GjermanBot të bën pyetje nga ky mësim dhe të jep pikë për çdo përgjigje të saktë. Provo edhe !artikull për lojën der/die/das, dhe !fjalor a2-2 për fjalorin.
Pyetje të shpeshta
Kur përdoret Präteritum në gjermanisht?
Në të folur kryesisht për sein (war), haben (hatte), foljet modale (konnte, musste) dhe es gab. Në të shkruar përdoret për të gjitha foljet.
Si zgjedhohet sein në Präteritum?
ich war, du warst, er war, wir waren, ihr wart, sie waren.
Si thuhet ‘nuk munda’ në gjermanisht?
Ich konnte nicht. Për shembull: Ich konnte gestern nicht kommen.
